اردشیر یکم

اردشیر یکم

اردشیر یکم یا ارتخشتره  پسر خشایارشا و ملکه آمستریس، پنجمین پادشاه هخامنشی از سال ۴۶۵ تا۴۲۴  پیش از میلاد بود.

او سومین پسر خشایارشا بود. اردشیر پسر خشایارشا و ملکه آمِستریس (دختر اُتانس) است . پس از به قتل رسیدنِ پدر و برادرش داریوش که جانشینِ قانونی بود، به دستِ اردوان فرمانده گارد نگهدار شاه، بر تختِ شاهی نشست. اردوان به طور موقت، اردشیر، را بر تخت نشاند و خودش از طریق پسران خویش قصد داشت به هنگام فرصت وی را نیز از میان بردارد، اما اردشیر از این توطئه آگاهی یافت و در دفع او پیشدستی کرد. اردشیر، اردوان و پسرانش را کشت و خود را شاهنشاه خواند. اردشیر ۴۱ سال فرمانروایی کرد..

نام و تبار و خانواده

اردشیر  به معنیِ دارندهٔ شاهیِ عادلانه است. به او لقب درازدست را داده‌اند، که به معنی قدرتِ وسیع داشتن بوده یا آن طوری که پلوتارک می‌گوید، دستِ راستش درازتر بوده است . که این مورد از نظر بیانی مردود است، چرا که پادشاهان نمی‌بایستی نقص عضو داشته باشند و اگر می‌داشتند، این امر مخفی و پوشیده بوده است. احتمال دیگر آن است که او چون نسبت به سایر شاهزادگان در به تخت نشستن درازدستی و پیش‌دستی کرده است، یا توانایی او در امور موجب شده که این عنوان را به او بدهند . زرینکوب بر این عقیده ست که «درازدست» معنی  توانا داشته....

ادامه نوشته

خشایار شا

خشایار شا

(ﺧﺸﺎﯾﺎﺭﺷﺎ) ﺍﺯ ﭘﺎﺩﺷﺎﻫﺎﻥ ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯽ ﺍﺳﺖ. ﭘﺪﺭﺵ ﺩﺍﺭﯾﻮﺵ ﺑﺰﺭﮒ ﻭ ﻣﺎﺩﺭﺵ ﺁﺗﻮﺳﺎ ﺩﺧﺘﺮ ﮐﻮﺭﻭﺵ ﺑﺰﺭﮒ ﺑﻮﺩ. ﻧﺎﻡ ﺧﺸﺎﯾﺎﺭﺷﺎ ﺍﺯ ﺩﻭ ﺟﺰﺀ ﺧﺸﺎﯼ (ﺷﺎﻩ) ﻭ ﺁﺭﺷﺎ (ﻣﺮﺩ) ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪﻩ ﻭ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ «ﺷﺎﻩ ﻣﺮﺩﺍﻥ» ﺍﺳﺖ.   ﺩﺭﺑﺎﺭﻩ ﺧﺸﺎﻳﺎﺭﺷﺎ ﺧﺸﺎﯾﺎﺭﺷﺎ ﺻﻔﺎﺗﯽ ﻋﺎﻟﯽ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺑﻄﻮﺭﯾﮑﻪ ﯾﻮﻧﺎﻧﯿﺎﻥ ﺑﺰﺭﮒ ﻣﻨﺸﯽ ﺍﻭ ﺭﺍ ﺳﺘﻮﺩﻩ‌ﺍﻧﺪ. ﻣﺸﻬﻮﺭ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺍﺳﮑﻨﺪﺭ ﻭﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﺗﺨﺖ ﺟﻤﺸﯿﺪ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺁﺗﺶ ﮐﺸﯿﺪ، ﻣﺠﺴﻤﻪ ﺧﺸﺎﯾﺎﺭﺷﺎ ﺑﻪ ﺭﻭﯼ ﺯﻣﯿﻦ ﺍﻓﺘﺎﺩ ﻭ ﺍﺳﮑﻨﺪﺭ ﮔﻔﺖ: ﺁﯾﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺭﻭﺡ ﻋﺎﻟﯽ ﻭ ﺻﻔﺎﺕ ﻧﯿﮑﻮﯾﺖ ﺗﻮ ﺭﺍ ﺍﺯ ﺭﻭﯼ ﺯﻣﯿﻦ ﺑﺮﺩﺍﺭﻡ ﯾﺎ ﺑﮕﺬﺍﺭﻡ ﮐﻪ ﺭﻭﯼ ﺯﻣﯿﻦ ﺑﻤﺎﻧﯽ ﺗﺎ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﺗﺎﺧﺖ ﻭ ﺗﺎﺯﺕ ﺑﻪ ﯾﻮﻧﺎﻥ ﻣﺠﺎﺯﺍﺕ ﺷﻮﯼ؟ ﺧﺸﺎﯾﺎﺭﺷﺎ ﺩﺭ ﺗﺨﺖ ﺟﻤﺸﯿﺪ ﮐﻪ ﺑﺪﺳﺘﻮﺭ ﭘﺪﺭﺵ ﺩﺍﺭﯾﻮﺵ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺑﻮﺩ ﻗﺼﺮﻫﺎﯼ ﺩﯾﮕﺮﯼ ﺑﻨﺎ ﮐﺮﺩ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻋﻈﻤﺖ ﻭ ﺷﮑﻮﻩ ﺍﯾﻦ ﺍﺛﺮ ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ ﺍﻓﺰﻭﺩ. ﻫﻤﯿﻦ ﻃﻮﺭ ﮐﺘﯿﺒﻪ‌ﻫﺎﯾﯽ ﺩﺭ ﮐﻮﻩ ﺍﻟﻮﻧﺪ ﻭ ﻧﯿﺰ ﺩﺭ ﺍﺭﻣﻨﺴﺘﺎﻥ ﺍﺯ ﺧﻮﺩ ﺑﻪ ﺟﺎﯼ ﮔﺬﺍﺷﺖ. ﺍﮔﺮﭼﻪ ﺁﻧﭽﻪ ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﭘﺎﺩﺷﺎﻫﺎﻥ ﻣﺎﻧﺪﻩ ﺟﺰ ﻧﻴﻜﻲ ﭼﻴﺰﻱ ﻧﻴﺴﺖ ﻭﻟﻲ ﺩﺭ ﺯﻧﺪﮔﻲ ﻭ ﺷﺨﺼﻴﺖ ﺧﺸﺎﻳﺎﺭﺷﺎﻩ ﺍﺳﺮﺍﺭ ﻭ ﺩﻭﮔﺎﻧﮕﻲ‌ﻫﺎﻳﻲ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ ﺍﺯ ﺁﻧﺠﻤﻠﻪ ﻣﻲ‌ﺗﻮﺍﻥ ﺑﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮﺍﺗﻲ ﻛﻪ ﺧﺸﺎﻳﺎﺭﺷﺎﻩ ﺩﺭ ﭘﻼ‌ﻥ ﺗﺨﺖ ﺟﻤﺸﻴﺪ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﺍﺷﺎﺭﻩ ﻧﻤﻮﺩ ﻭﻱ ﻛﻪ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺑﻪ ﺳﻠﻄﻨﺖ ﺭﺳﻴﺪﻥ ﺍﺯ ﺍﻳﻨﻜﻪ ﺩﺭ ﻧﻘﺶ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﺑﺮﺟﺎﻱ ﺩﻭﻡ ﻭ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﻭﻟﻴﻌﻬﺪ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺩﺍﺭﻳﻮﺵ ﻛﺒﻴﺮ ﻗﺮﺍﺭ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮﺩﻩ ﺭﺍﺿﻲ ﻧﺒﻮﺩﻩ، ﻧﻘﺶ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﺩﺍﺭﻳﻮﺵ ﻭ ﻓﺮﻧﻜﻪ ﻭﺯﻳﺮ ﺗﺸﺮﻳﻔﺎﺕ .......

ادامه نوشته

داریوش بزرگ

داریوش بزرگ پور( پسر) گشتاسب ( ویشتاسپ) , پور ارشام , پور آریارمن , پور چیش پش بود و نیاکانش در سه نسل به کورش بزرگ بازمیگشت . او یکی از سرداران نامی ارتش کامبوجیه فرزند کورش بزرگ بود . پس از درگذشت کمبوجیه داریوش بزرگ بر ضد بریای دروغین که خود را فرزند کورش معرفی کرده بود قیام کرد و سلطنت را از وی بازستاند . داریوش با همکاری شش سردار برجسته از ارتش کمبوجیه که نامشان : وینددفرنه , اوتن , گائوبرووه , ویدرنه , بغ بوخش , اردومنش بود بر ضد شاه دروغین قیام کردند و وی را از مقام شاهی برکنار کردند و مجازات کردند . سپس یکی از هفت تن سردار ایرانی در طی مسابقه ای در میدان اصلی شهر به مقام پادشاهی رسید و او کسی نبود جز داریوش بزرگ . به گفته هرودوت.....

ادامه نوشته

بردیا

 بردیا
 

بَردیا ، درگذشتهٔ ۵۲۱ پیش از میلاد نام پسر کوچک‌تر کوروش بزرگ هخامنشی و برادر کمبوجیه دوم بود. مرگ بردیا، برای مورخین ایران باستان، ماجرایی پیچیده گشته است، برخی از مورخین ادعا می کنند که شخصیت تاریخی گئومات مغ، شخصیتی جعلی است که داریوش یکم، اختراع کرد تا بدین وسیله، به کودتای خود علیه بردیا (وارث قانونی کمبوجیه دوم) مشروعیت ببخشد. برخی اما عقیده دارند که شخصیت گئومات مغ حقیقت دارد و داریوش دروغ نگفته است. نکته ای که ذهن مورخان را به خود مشغول کرده است، این بوده که چطور قتل بردیا برای درباریان و خانواده بردیا پوشیده مانده و کسی جز کمبوجیه و رازدار او، از قتل بردیا مطلع نبوده است. نکته دیگر آن است که اگر واقعاً داریوش دروغ گفته بود، چطور در منابع تاریخ کلاسیک (یونانی)، هیچ اشاره ای به حقیقت ماجرا نشده است و چرا مورخان کلاسیک، سخن داریوش را تائید کرده اند.

به روایت هرودوت و داریوش یکم، بردیا، برادر تنی کمبوجیه بود. اکثر منابع تاریخی شباهت بی نظیر بردیا با گئومات مغ را تائید می کنند. از بردیا تنها یک دختر به نام پارمیس به جا مانده است.

در سال ۵۲۱ پیش از میلاد کمبوجیه در راه بازگشت از مصر می‌میرد. گئومات مغ (بردیای دروغین) با فریبکاری و زورستانی با طرح معرفی خود با نام بردیا فرزند کوروش بزرگ تخت پادشاهی را مالک می‌شود.

نام و تبار

نام بردیا از ریشه ایرانی کهن بردز به معنی بلند بودن ریشه گرفته است. در نسخه ایلامی بیستون او پیرتیا نامیده شد، ولی در نسخه اکدی و اسناد خصوصی شهر بابل فرم مادی برزیا دارد. هرودوت او را سمردیس، آیسخولوس او را مردوس ، ژوستین او را مرگیس و هلینیکوس او را مرفیس نامید. در مقابل، کتسیاس پسر کوچک کوروش را تانیوکزارکس (به معنی کسی که بدن نیرومندی دارد؛ پارسی باستان: تنو وزرکه به معنی بلند قامت) و گزنفون او را تانائوکسارس نامید. هر دو نام بردیا و تانیوکزارکس دلالت بر قدرت بدنی استثنائی شاهزاده دارد که احتمالاً تانیوکزارکس لقب بردیا بود . در نوشته‌های هرودوت، بردیا همچون غولی خودنمایی می‌کند.بر طبق کتیبه بیستون، کمبوجیه و بردیا یک پدر و مادر داشتند. هرودوت همچنین می‌گوید که آنها برادر تنی بودند و مادرشان کاساندان، دختر فارناسپس، شاهزاده هخامنشی بود. اظهارات کتسیاس که گفت همسر کوروش و مادر پسرانش، آمتیس، دختر آخرین پادشاه ماد آستیاگ بوده، احتمالاً اشتباه است.

 مرگ بردیا و کودتای داریوش اول

هیچ رویدادی به اندازه تحول جانشینی داریوش اول بر کمبوجیه دوم، به طور مفصل در تاریخ مکتوب هخامنشیان نیامده و در موردش بحث نشده است. علاوه بر خبر مندرج  .....

ادامه نوشته

گئومات مغ

گئومات

گئومات یا گئوماتا  نام مغی بود که به نوشته کتیبه بیستون وانمود کرد که پسر کوروش بزرگ، بردیا (اسمردیس) است و تخت پادشاهی را از آن خود کرد. هیچ رویدادی به اندازه تحول جانشینی داریوش اول بر کمبوجیه دوم، به طور مفصل در تاریخ مکتوب هخامنشیان نیامده و در موردش بحث نشده است.

در سال ۵۲۱ پیش از میلاد کمبوجیه در راه بازگشت از مصر می‌میرد. گئومات مغ (بردیای دروغین) با فریبکاری و زورستانی با طرح معرفی خود با نام بردیا فرزند کوروش بزرگ تخت پادشاهی را مالک می‌شود. بعد از آن داریوش یکم از خویشاوندان کوروش با یاری جمعی از نجیب‌زادگان پارسی، گئومات را کشت و به پادشاهی رسید.

 

داستان بردیای دروغین از زبان داریوش

 

بنا به روایتی که در کتیبه بیستون آمده‌است، کمبوجیه پیش از رفتن به مصر برادر خود، بردیا ، را کشته بود لیکن مردم از این موضوع خبر نداشتند. از این رو گئومات توانست خود را در نزد عامه، بردیا جا زند و بعد از نشستن بر تخت (در پارس) به کشتن نزدیکان که از این راز اطلاع داشتند پرداخت. کمبوجیه پیش از آنکه بتواند این بردیای دروغین را به زیر کشد، درگذشت. سرانجام داریوش بزرگ به کمک دیگر نجیب زادگان پارسی در طی کودتایی گئومات را کشت و خود بر تخت نشست.

این واقعه را داریوش بزرگ در کتیبه بیستون خود بیان کرده، کتیبهٔ مزبور به سه زبان نوشته‌شده، زبان پارسی قدیم، عیلامی و زبان بابلی و خیلی مفصل است. عین بیان او که به زبان‌های اروپائی ترجمه شده، به فارسی کنونی ترجمه و در ذیل درج گردیده‌است."داریوش شاه می‌گوید، .....

ادامه نوشته

کمبوجیه دوم

 کمبوجیه دوم

کمبوجیه دوم( پادشاهی: ۵۳۰ تا ۵۲۲ پیش از میلاد)، دومین شاه دودمان هخامنشی و آغازکنندهٔ دودمان بیست و هفتم مصر و فرزند ارشد کوروش بزرگ و کاساندان است. مهم‌ترین اتفاق دوران فرمانروایی وی، فتح مصر بود. برخی از پژوهشگران معتقدند ریشهٔ نام کمبوجیه عیلامی است. در حالی که پژوهشگران دیگری آن را با قبیله‌های سانسکریت‌زبان موسوم به کمبوجه، که در شمال‌غرب هند زندگی می‌کنند، در پیوند می‌دانند و بر این باورند که کمبوجیه صورت وصفی نام این قبیله است.

کمبوجیه پیش از پادشاهی، در دوران فرمانروایی پدرش کوروش، عنوان «شاه بابل» را داشته و نائب‌السلطنه بوده است و پس از مرگ پدرش، جانشین وی شد. البته جانشینی در زمان هخامنشیان با پسر ارشد نبوده بلکه به خواست فرمانروا وابسته بود و او از میان فرزندانش یکی را به جانشینی برمی‌گزیند. هرچند انتصاب نخستین پسر معمول بود ولی قانون لازم‌الاجرایی نبود. او پس از به تخت‌نشینی، بیش از هر چیز وقت خود را صرف تهیهٔ مقدمات لشکرکشی به مصر کرد. سپاه او در ماه مه سال ۵۲۵ پیش از میلاد خود را به پلوزیوم رساند و با سپاه مصر درگیر شدند و سرانجام بر سپاه پسامتیخ سوم غلبه کرد. در ماه ژوئن سال ۵۲۵ پیش از میلاد، سپاه او با پیمودن درهٔ نیل از شمال به جنوب، سراسر مصر را تسخیر کرد.

کمبوجیه پس از فتح مصر، نظم و امنیت را برقرار کرد و سیاست تساهل دینی پدرش را در پیش گرفت. براساس قوانین سنتی مصر، او رسماً «فرعون مصر» لقب گرفت و خود را «شاه مصر علیا و مصر سفلی» و «از نسل خدایان هوروس، رع و اوزیریس» نامید. پس از پیروزی کمبوجیه در برابر مصر، وی تصمیم گرفت .....

ادامه نوشته